گزارش تحریم و حذف DOI  بیش از ۳۶۰ مجله علمی پژوهشی از دانشگاههای ایران

به‌منظور جلوگیری از تشدید آسیب‌های احتمالی به اعتبار بین‌المللی مجلات و حفظ حقوق ناشران و نویسندگان، از انتشار عمومی اسامی مجلات و مقالات متأثر در این گزارش خودداری شده است؛ با این حال، مستندات کامل و فهرست موارد مربوطه جهت پیگیری و حمایت مؤثر، در صورت لزوم در اختیار مسئولان ذی‌ربط قرار خواهد گرفت.

بررسی‌های انجام‌شده در موتور جستجوی یکی از مهمترین سرویس های ارایه دهنده کد ثبتی مقالات علمی (کد  DOI از شرکت Crossref) نشان می‌دهد متاسفانه در پی تحریم‌های ظالمانه آمریکا عضویت و دسترسی بیش از ۳۶۰ مجله علمی–پژوهشی ایرانی لغو شده است. در نتیجه این اقدام، تمامی شناسه‌های دیجیتال (DOI) این مجلات غیرفعال یا ابطال شده بطوریکه بیش از ۳۸٬۸۴۷ مقاله علمی ایرانی از شبکه‌های استنادی بین‌المللی خارج شده‌اند. 

 DOI چیست؟

یک شناسه یا کد رسمی بین المللی است که برای نشر هر مقاله تعریف میشود. معتبرترین شرکت ارایه دهنده این کد شرکت  Crossref است.

این تحریم‌ها با استناد به محدودیت‌های مالی و سیاسی اعمال شده و عملاً دسترسی مجلات ایرانی به خدمات ثبت و تمدید DOI را مسدود کرده است. حذف DOIها موجب شده مقالات منتشرشده در این مجلات از چرخه استناد جهانی خارج شوند و در پایگاه‌هایی نظیر Scopus، Web of Science و DOAJ با اختلال جدی مواجه گردند.

بخش قابل توجهی از این مجلات متعلق به دانشگاه‌های علوم پزشکی و مراکز تحقیقاتی معتبر کشور هستند و حذف شناسه‌های دیجیتال آن‌ها، تأثیر مستقیمی بر شاخص‌های علمی، رتبه‌بندی دانشگاه‌ها و ارزیابی‌های پژوهشی ملی داشته است.

پیامدهای علمی این تحریم

• ابطال بیش از ۳۸۰۰۰ شناسه DOI و حذف آن‌ها از شبکه‌های استنادی بین‌المللی
• کاهش اعتبار و رتبه مجلات ایرانی در نمایه‌های جهانی
• اختلال در نظام‌های ارزیابی پژوهشی وزارت بهداشت و وزارت علوم
• کاهش حضور علمی ایران در شاخص‌های بین‌المللی

اقدامات پیشنهادی به منظور حفظ سرمایه های علمی دانشگاههای کشور:

کارشناسان پیشنهاد می نمایند با توجه به اهمیت حفظ جایگاه علمی ایران در منطقه و دنیا کارگروهی متشکل از کارشناسان نشر و پژوهشی در وزارتین بهداشت و درمان و آموزش پزشکی و علوم و خارجه برگزار گردیده و موارد زیر را پیگیری نمایند:

• تشکیل کمیته ملی بحران نشر علمی با حضور وزارت بهداشت، وزارت علوم و نهادهای مرتبط به ویژه وزارت امور خارجه
• مذاکره رسمی با شرکت Crossref برای جلوگیری از حذف دائمی استنادهای مقالات ایرانی
• انتقال مدیریت DOI مقالات به نهادهای جایگزین بین‌المللی یا سامانه‌های داخلی مانند DOR 
• اطلاع‌رسانی رسمی به نمایه‌سازهای بین‌المللی درباره شرایط تحریم و تأکید بر حفظ اعتبار علمی مجلات ایرانی

جمع‌بندی

تحریم مجلات علمی ایران و حذف گسترده DOI مقالات، چالشی جدی برای نظام علمی کشور ایجاد کرده است. این موضوع نه‌تنها یک مسئله فنی، بلکه یک تهدید راهبردی برای جایگاه علمی ایران در سطح بین‌المللی محسوب می‌شود. پیگیری حقوقی، دیپلماتیک و فنی این مسئله برای حفظ مالکیت علمی و جلوگیری از حذف بیشتر مجلات ایرانی ضروری است.

منابع بیشتر برای مطالعه سردبیران و نویسندگان مقالات:

• آیا برای مجله ما و یا مقاله منتشره ما این مشکل ایجاد گردیده است؟
  • برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد راههای بررسی و تشخیص  DOI مجله خود به این مجله مراجعه کنید.

مشاوره و راهنمایی مالکان مجلات علمی:

این گزارش با هدف ارتقای آگاهی و توانمندسازی سردبیران و مالکان مجلات علمی کشور تهیه شده است تا در شرایط حساس کنونی بتوانند با دقت و هوشیاری بیشتر از سرمایه‌های علمی و اعتبار بین‌المللی نشریات خود صیانت کنند؛ همچنین تیم تخصصی بریفلندز با تکیه بر تجربه فنی و بین‌المللی خود، آمادگی دارد به‌صورت رایگان وضعیت DOI و ISSN مجلات را بررسی کرده و در مسیر شناسایی، پیشگیری و رفع مشکلات احتمالی، مشاوره و راهنمایی تخصصی ارائه دهد. سردبیران و ناشران محترم می‌توانند سؤالات تخصصی خود را از طریق ثبت تیکت در سامانه پشتیبانی بریفلندز مطرح نمایند.