گزارش جعل issn در برخی از مجلات علمی پژوهشی دانشگاههای ایران

به‌منظور جلوگیری از تشدید آسیب‌های احتمالی به اعتبار بین‌المللی مجلات و حفظ حقوق ناشران و نویسندگان، از انتشار عمومی اسامی مجلات و مقالات متأثر در این گزارش خودداری شده است؛ با این حال، مستندات کامل و فهرست موارد مربوطه جهت پیگیری و حمایت مؤثر، در صورت لزوم در اختیار مسئولان ذی‌ربط قرار خواهد گرفت.

بر اساس مستندات منتشرشده  ، همزمان با تحریم و تعلیق دسترسی برخی مجلات علمی ایران به خدمات ثبت DOI، موارد گسترده‌ای از جعل و سرقت شناسه‌های ISSN مجلات علمی پژوهشی دانشگاههای ایران توسط شرکتهای واسطه ثبت DOI نیز شناسایی شده است؛ رخدادی که نگرانی‌های جدی در جامعه علمی کشور ایجاد کرده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در پی محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی برخی نهادهای بین‌المللی ثبت شناسه‌های علمی، وضعیت DOI تعداد قابل توجهی از مقالات ایرانی با اختلال، تعلیق یا ابطال مواجه شده است. به موازات این موضوع، تخلفی سازمان‌یافته در قالب ثبت نسخه‌های جعلی از برخی مجلات ایرانی با استفاده از ISSNهای سرقتی یا ناهماهنگ در سامانه‌های بین‌المللی مشاهده شده که منجر به ایجاد رکوردهای موازی و اطلاعات متناقض درباره یک عنوان واحد شده است.

در این موارد، به طور مثال برای یک مجله معتبر ایرانی، چند رکورد متفاوت با ناشران یا حتی کشورهای مختلف در پایگاه Crossref ثبت شده است؛ موضوعی که می‌تواند به تعلیق مجله از نمایه‌های بین‌المللی و آسیب به اعتبار علمی آن منجر شود. گزارش‌ها تأکید دارد که سردبیران و مدیران مسئول مجلات در این تخلفات نقشی نداشته و خود از قربانیان این فرایند بوده‌اند. زیرا فرایند اخذ doi از طریق شرکتهای واسطه ای در ایران صورت میگیرد و یک فرایند فنی مهندسی است.

روش‌های کشف تخلف

کارشناسان نشر علمی اعلام کرده‌اند که شناسایی این موارد از طریق ابزارهای رسمی Crossref و پایگاه بین‌المللی ISSN امکان‌پذیر است. از جمله:

• جستجوی نام مجله یا ISSN در بخش Title List سایت Crossref (https://www.crossref.org/titleList/) و بررسی وجود چند رکورد برای یک عنوان یا عدم تطابق نام ناشر با ناشر واقعی؛ (در صورت مشاهده چند رکورد از یک مجله حتما به موضوع سرقت مشکوک شوید)

• بررسی مستقیم لینک DOI مقالات؛ در صورت نمایش خطاهایی مانند “DOI Not Found” احتمال تعلیق یا ابطال شناسه وجود دارد؛

• جستجو در بخش Search Metadata و اطمینان از وجود متادیتای مقاله؛

• تطبیق اطلاعات ISSN با داده‌های رسمی پورتال بین‌المللی ISSN و بررسی کشور و ناشر ثبت‌کننده؛ (سایت https://portal.issn.org/)

پیامدها و ضرورت اقدام فوری

ایجاد رکوردهای جعلی و تعلیق DOI می‌تواند منجر به حذف مقالات از چرخه استناد جهانی، کاهش رتبه مجلات ایرانی و اختلال در ارزیابی‌های پژوهشی شود. متخصصان حوزه نشر تأکید دارند پایش مستمر وضعیت DOI و ISSN مجلات و اطلاع‌رسانی رسمی به نهادهای بین‌المللی، برای صیانت از هویت و اعتبار علمی کشور ضروری است.

این رویداد تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه چالشی جدی برای جایگاه علمی ایران در نظام بین‌المللی نشر محسوب می‌شود و نیازمند پیگیری هماهنگ حقوقی، فنی و دیپلماتیک است.

مشاوره و راهنمایی مالکان مجلات علمی:

این گزارش با هدف ارتقای آگاهی و توانمندسازی سردبیران و مالکان مجلات علمی کشور تهیه شده است تا در شرایط حساس کنونی بتوانند با دقت و هوشیاری بیشتر از سرمایه‌های علمی و اعتبار بین‌المللی نشریات خود صیانت کنند؛ همچنین تیم تخصصی بریفلندز با تکیه بر تجربه فنی و بین‌المللی خود، آمادگی دارد به‌صورت رایگان وضعیت DOI و ISSN مجلات را بررسی کرده و در مسیر شناسایی، پیشگیری و رفع مشکلات احتمالی، مشاوره و راهنمایی تخصصی ارائه دهد. سردبیران و ناشران محترم می‌توانند سؤالات تخصصی خود را از طریق ثبت تیکت در سامانه پشتیبانی بریفلندز مطرح نمایند.