رفرنس‌های ساختگی؛ سردبیر در هر مرحله چه کند؟

انتشارات بریفلندز در ادامهٔ مجموعهٔ ویدیوهای آموزشی برای سردبیران، ویدیوی تازه‌ای دربارهٔ رفرنس‌های ساختگی منتشر کرد؛ منابعی با نام نویسنده، سال و مجلهٔ ظاهراً درست که در واقع وجود ندارند.

تماشا در آپارات: aparat.com/v/fwmk903

شواهد تازه

• ممیزی منتشرشده در The Lancet روی حدود ۲٫۵ میلیون مقالهٔ زیست‌پزشکی در PubMed Central نشان داد سهم مقاله‌های دارای دست‌کم یک رفرنس ساختگی از یک در ۲٬۸۲۸ مقاله در سال ۲۰۲۳، به یک در ۴۵۸ در ۲۰۲۵ و یک در ۲۷۷ در هفت هفتهٔ اول ۲۰۲۶ رسیده است [۱].
• طبق همین مطالعه، بیش از ۹۸٪ این مقاله‌ها هیچ اقدامی از ناشر (اصلاحیه، اظهار نگرانی یا بازپس‌گیری) دریافت نکرده بودند [۱].
• در بررسی ۴٬۸۴۱ مقالهٔ پذیرفته‌شدهٔ کنفرانس NeurIPS 2025، صد سایتیشن ساختگی در بیش از ۵۰ مقاله تأیید شد؛ مقاله‌هایی که همه از داوری همتا گذشته بودند [۲].

سه پروندهٔ واقعی

• Intensive Care Medicine: ده رفرنس از پانزده رفرنس یک نامه به سردبیر پیدا نشد؛ یکی از آن‌ها به مقاله‌ای ناموجود در همان مجله ارجاع می‌داد. نامه در نوامبر ۲۰۲۵ بازپس گرفته شد [۳].
• کتاب Springer Nature: ناشر نتوانست منبع ۲۵ رفرنس از ۴۶ رفرنس کتاب Mastering Machine Learning را تأیید کند و کتاب بازپس گرفته شد [۴].
• Journal of Medical Ethics: رفرنس‌های ناموجود همراه با نشانه‌های دستکاری در داوری به بازپس‌گیری مقاله انجامید [۵].

روند چهارمرحله‌ای برای نشریه

1. هنگام ارسال: همهٔ رفرنس‌ها به‌صورت خودکار با DOI، شناسهٔ PubMed یا Crossref تطبیق داده شوند؛ موارد پیدانشده و ارجاع‌ها به نشریهٔ خودتان جداگانه فهرست شوند.
2. در داوری: رفرنس‌های کلیدی بررسی شوند: آیا منبع وجود دارد و همان ادعای مقاله را پشتیبانی می‌کند؟
3. وقتی منبعی پیدا نمی‌شود: ابتدا از نویسنده DOI، لینک یا صفحهٔ اول منبع خواسته شود؛ یک جست‌وجوی ناموفق به‌تنهایی اثبات جعل نیست. موارد حل‌نشده طبق سیاست نشریه و راهنمای COPE پیگیری و مستند شوند.
4. پس از انتشار: اقدام با مشکل متناسب باشد: اصلاحیه، اظهار نگرانی یا بازپس‌گیری طبق راهنمای بازپس‌گیری COPE [۶].

منابع

1. Topaz M, Roguin N, Gupta P, Zhang Z, Peltonen LM. Fabricated citations: an audit across 2.5 million biomedical papers. Lancet. 2026;407(10541):1779-81. doi:10.1016/S0140-6736(26)00603-3
2. GPTZero. GPTZero finds 100 new hallucinations in NeurIPS 2025 accepted papers. January 2026. gptzero.me/news/neurips
3. Retraction Watch. Medical journal publishes a letter with a fake reference to itself. 28 January 2026. retractionwatch.com
4. Retraction Watch. Springer Nature retracts book with fake citations. 4 August 2025. retractionwatch.com
5. Journal of Medical Ethics. Retraction notice. 2026. doi:10.1136/jme-2025-110913
6. Committee on Publication Ethics. Retraction guidelines. publicationethics.org

بریفلندز؛ همراه شما در ارتقای کیفیت نشر علمی.