شماره 100 / 2025-12-03 / 5 مقاله
افتخاری دیگر برای مجلات کشور

با افتخار اعلام می‌نماییم که ۱۳ عنوان از مجلات انتشارات بریفلندز در پایگاه بین‌المللی و معتبر CAS (Chemical Abstracts Service) نمایه شدند.

سرمایه های علمی پژوهشی در مجلات کشور در معرض تهدید جدی قرار گرفته اند. مسوولان چاره اندیشی کنند

بررسی‌ها نشان می‌دهد در پی تحریم‌های اعمال‌شده علیه ایران، دسترسی بیش از ۳۶۰ مجله علمی–پژوهشی دانشگاه‌های کشور به خدمات ثبت شناسه بین‌المللی DOI از سوی شرکت Crossref لغو شده و در نتیجه بیش از ۳۸٬۸۴۷ مقاله ایرانی از شبکه‌های استنادی جهانی خارج شده‌اند. DOI کد رسمی و بین‌المللی هر مقاله علمی است و حذف آن موجب اختلال در نمایه‌شدن مقالات در پایگاه‌هایی مانند Scopus، Web of Science و DOAJ و کاهش رتبه و اعتبار علمی مجلات و دانشگاه‌های کشور شده است. این اقدام تأثیر مستقیمی بر ارزیابی‌های پژوهشی ملی داشته و به عنوان چالشی راهبردی برای جایگاه علمی ایران تلقی می‌شود که نیازمند پیگیری فوری حقوقی و دیپلماتیک و مذاکره با نهادهای بین‌المللی برای صیانت از سرمایه علمی کشور است.

آموزش به سردبیران و نویسندگان

در صورت بروز تعلیق یا ابطال DOI مجلات، می‌توان از طریق ابزارهای رسمی وب‌سایت Crossref وضعیت شناسه‌ها را بررسی کرد. مهم‌ترین روش‌ها شامل جستجوی نام مجله یا ISSN در بخش Title List (و توجه به وجود چند رکورد برای یک مجله یا عدم تطابق نام ناشر با ناشر واقعی)، بررسی مستقیم لینک DOI درج‌شده در سایت مجله (نمایش خطاهایی مانند “DOI Not Found” نشانه غیرفعال بودن است) و جستجو در بخش Search Metadata برای اطمینان از وجود متادیتای مقاله است. پایش دوره‌ای این موارد به ناشران و سردبیران کمک می‌کند تا در صورت تعلیق یا حذف DOI، سریعاً اقدامات اصلاحی لازم را انجام دهند.

تحریم ها و سایه شوم آن بر روی مجلات علمی دانشگاهی کشور

همزمان با تحریم و تعلیق دسترسی برخی مجلات علمی ایران به خدمات ثبت DOI، موارد گسترده‌ای از جعل و سرقت ISSN توسط شرکت‌های واسطه فعال در ایران نیز شناسایی شده که منجر به ایجاد رکوردهای موازی و اطلاعات متناقض برای یک مجله در پایگاه‌هایی مانند Crossref شده است؛ به‌گونه‌ای که گاه برای یک عنوان مجله معتبر ایرانی، چند ناشر یا حتی چند کشور متفاوت ثبت شده است. این وضعیت باعث اختلال یا ابطال DOI مقالات، حذف آن‌ها از چرخه استناد جهانی و تهدید اعتبار بین‌المللی مجلات شده، در حالی‌که سردبیران نقشی در این تخلفات نداشته‌اند. کارشناسان تأکید دارند این موارد از طریق جستجو در Title List کراس‌رف، بررسی مستقیم DOI، کنترل متادیتا و تطبیق ISSN در پورتال رسمی ISSN قابل شناسایی است و برای جلوگیری از آسیب بیشتر، پیگیری فوری حقوقی و دیپلماتیک ضروری است.

سقوط یک ابرمجله‌ علمی

مجله علمی Science of the Total Environment که از پرکارترین نشریات جهان بود، پس از افشای ده‌ها تخلف و داوری‌های جعلی، توسط شرکت Clarivate از فهرست مجلات معتبر حذف شد؛ رسوایی‌ای که پرده از سودهای میلیارددلاری غول‌های نشر علمی مانند Elsevier برداشت—شرکتی که تنها در سال ۲۰۲۴ به سود ۱.۵ میلیارد دلاری و حاشیه سود ۳۸ درصدی رسیده است. افزایش انفجاری تعداد مقالات، پذیرش پژوهش‌های بی‌کیفیت و وابستگی نظام دانشگاهی به «چاپ هرچه بیشتر» باعث شد این ابرمجله به نمونه‌ای از بحران جهانی نشر علمی تبدیل شود؛ بحرانی که کارشناسان آن را «سیستمی بیمار» و نیازمند پاکسازی عمیق می‌دانند.